Bezradność to stan, w którym osoba czuje brak wpływu na sytuację, ma trudność z uruchomieniem działania lub wyborem strategii radzenia sobie. Może być krótką reakcją na przeciążenie, ale bywa też,…

Bariera psychiczna to wewnętrzna przeszkoda, która zatrzymuje działanie mimo chęci, wiedzy i zasobów. Może dotyczyć rozmowy, decyzji, nauki albo powrotu do aktywności po stresie. Nie jest „lenistwem” – częściej wynika…

Awolizacja to rzadko używana, potoczna forma słowa awolicja. W praktyce klinicznej i literaturze psychiatrycznej używa się terminu awolicja: trwały spadek motywacji i trudność w inicjowaniu działań celowych, mimo zachowanego rozumienia…

Autyzm (zaburzenie ze spektrum autyzmu, ASD) to neurorozwojowa odmienność wpływająca na przetwarzanie bodźców, komunikację społeczną i wzorce zachowań. Spektrum obejmuje bardzo różne profile — od osób wymagających znacznego wsparcia po…

Autostygmatyzacja to uwewnętrznienie społecznych stereotypów i uprzedzeń na własny temat, np. dotyczących zdrowia psychicznego, niepełnosprawności czy cech neuroatypowych. Osoba zaczyna patrzeć na siebie przez pryzmat etykiet (np. „słaby”, „gorszy”), co…

Autorytet to uznawane przez otoczenie źródło wpływu, które budzi zaufanie i skłania do współpracy bez przymusu. W psychologii i psychiatrii wyróżnia się m.in. autorytet formalny (wynikający z roli), ekspercki (z…

Autoregulacja to zdolność ciała i umysłu do monitorowania oraz dostosowywania pobudzenia, emocji, uwagi i zachowania tak, by utrzymać równowagę i realizować cele w zmiennych warunkach. Obejmuje m.in. hamowanie reakcji, przełączanie…

Autoobserwacja to świadome, możliwie nieoceniające zauważanie własnych myśli, emocji, sygnałów z ciała i zachowań tuż gdy się pojawiają lub chwilę po. W psychologii i psychiatrii służy lepszemu rozumieniu wzorców, rozpoznawaniu…

Automatyzm to wykonywanie czynności bez pełnej, bieżącej kontroli świadomości. W psychologii chodzi o zautomatyzowane procesy poznawcze i nawyki (np. jazda na dobrze znanej trasie). W medycynie bywa objawem zaburzeń, m.in.…

Autoidentyfikacja to świadome samookreślenie — sposób, w jaki osoba nazywa i rozumie siebie (np. płeć psychologiczna, orientacja, pochodzenie, role życiowe, wartości, przekonania). To nadawanie sensu własnym doświadczeniom i wyborom w…