Najważniejsze informacje Autodestrukcja bywa bezpośrednia (samouszkodzenia) lub pośrednia (nadużywanie substancji, ignorowanie leczenia). Plany samobójcze, dostęp do środków lub utrata kontroli nad impulsami wymagają natychmiastowej reakcji (112 lub najbliższy SOR/izba przyjęć).…

Autentyczność w psychologii to zgodność między tym, co się czuje i myśli, a tym, co się komunikuje i robi — z poszanowaniem własnych i cudzych granic. Nie oznacza mówienia wszystkiego…

Atrybucja zewnętrzna to sposób wyjaśniania przyczyn zdarzeń przez odwołanie do czynników sytuacyjnych: okoliczności, losu, działań innych osób lub systemu. W psychologii mieści się w teoriach atrybucji (m.in. F. Heidera, B.…

Najważniejsze informacje Używaj pojęcia, gdy rozstrzygasz, czy przyczyny zdarzeń przypisujesz sobie (wewnętrznie), czy czynnikom zewnętrznym. Przy sukcesach atrybucja wewnętrzna wzmacnia sprawczość; przy porażkach jej stabilny i globalny wariant nasila wstyd…

Atrybucja to sposób wyjaśniania przyczyn zdarzeń i zachowań – własnych i cudzych. W psychologii i psychiatrii opisuje, jak oceniamy źródła sukcesów i porażek (np. „to moja wina” vs „zadziałały warunki”),…

Najważniejsze informacje Atencja to nie tylko „koncentracja”, lecz szeroki system selekcji bodźców, podtrzymywania czujności i kontroli hamowania. Utrwalone trudności z uwagą (min. kilka tygodni) zaburzające pracę lub naukę zwykle wymagają…

Asymilacja to proces psychologiczny polegający na włączaniu nowych informacji, doświadczeń lub norm do już istniejących schematów poznawczych i tożsamościowych. Termin ma kilka precyzyjnych zastosowań: w rozwoju poznawczym (Piaget) oznacza dopasowywanie…

Asocjacja to skojarzenie – powiązanie między bodźcami, pojęciami, wspomnieniami lub słowami. W psychologii opisuje mechanizmy uczenia i przypominania; w psychiatrii odnosi się do sposobu łączenia myśli w logiczną całość. Zaburzenia…

Asertywność to umiejętność wyrażania własnych potrzeb, uczuć i granic jasno i z poszanowaniem praw innych. W psychologii klinicznej to kompetencja komunikacyjna i regulacyjna: pozwala mówić „tak” i „nie” adekwatnie do…

Archetyp to pojęcie psychologii analitycznej C.G. Junga: uniwersalne wzorce ról, obrazów i narracji zakorzenione w nieświadomości zbiorowej. Nie jest gotowym „obrazem”, lecz dyspozycją do tworzenia symboli i motywów (np. Bohater,…