Aproksymacja to kontrolowane przybliżenie: zastępujemy złożone zjawisko, obliczenie lub dane prostszym modelem, który oddaje istotę problemu w granicach akceptowalnego błędu. W badaniach psychologicznych i medycznych obejmuje m.in. upraszczanie rozkładów (np.…

Najważniejsze informacje Jeśli apatia trwa ponad 2–4 tygodnie i ogranicza codzienne funkcjonowanie, umów wizytę u psychiatry lub psychologa. Natychmiast szukaj pomocy przy myślach samobójczych, gwałtownej utracie masy ciała lub nagłym…

Antycypacja to świadome przewidywanie zdarzeń i przygotowanie się na ich możliwe przebiegi. W psychologii rozumiana jest jako proces poznawczy wspierający planowanie i podejmowanie decyzji, a w psychiatrii bywa opisywana jako…

Anomia to zaburzenie językowe: trudności w nazywaniu znanych obiektów, osób lub czynności przy zachowanym rozumieniu i zwykle płynnej mowie. Najczęściej towarzyszy afazji po uszkodzeniu lewej półkuli mózgu (np. udarze), ale…

Anhedonia to obniżona lub utracona zdolność odczuwania przyjemności i zainteresowania tym, co wcześniej dawało satysfakcję. Nie jest równoznaczna ze smutkiem ani „lenistwem”. Może dotyczyć jedzenia, kontaktów społecznych, seksu, hobby, muzyki,…

Anankastyczność to skłonność do nadmiernej kontroli, perfekcjonizmu, sztywności zasad i ostrożności, która może hamować spontaniczność, relacje i podejmowanie decyzji. W ujęciu klinicznym opisuje zestaw cech z obszaru anankastii; w nasilonej,…

Amnezja dysocjacyjna to utrata zdolności przypominania sobie ważnych informacji autobiograficznych (np. wydarzeń, miejsc, osób), zwykle powiązanych z silnym stresem lub traumą. Nie wynika z typowego zapominania ani z choroby neurologicznej,…

Amnezja to utrata zdolności tworzenia nowych wspomnień (następcza, anterogradowa) i/lub odtwarzania tych sprzed zdarzenia (wsteczna, retrogradowa). Przyczyną bywa uraz głowy, udar, niedotlenienie, zapalenie mózgu, padaczka, działanie substancji, a także mechanizmy…

Ambiwalencja to równoczesne przeżywanie sprzecznych uczuć, myśli lub tendencji wobec tej samej osoby, decyzji czy działania. W psychologii bywa normatywna i sygnalizuje złożoność wartości oraz celów. W psychiatrii może stać…

Altruizm to dobrowolne działanie na rzecz innych, podejmowane nawet kosztem własnych zasobów (czasu, energii, środków), bez oczekiwania nagrody. W psychologii dotyczy motywacji prospołecznych (empatia, wartości, poczucie odpowiedzialności). W psychiatrii rozważa…